Statecraft

Publicaties

Publicaties

Losse stukken naast de reeks

Essays, analyses en commentaren over Nederlandse uitvoeringspraktijk en de institutionele vraagstukken die daarachter zitten. Voor de samenhangende reeks die deze losse stukken op één hypothese laat samenvallen, zie Reeks I — Gedissocieerde Organisaties.

Mei 2026 essay

De staat aan de knoppen

AI in een apparaat dat zijn eigen aannames niet meer kan bevragen

Een besluit ter ondertekening over de aanschaf van een AI-tool, in een MT van een gemeente. Het stuk bevatte alles — leverancier, kosten, juridische verankering, efficiëntiewinst — behalve een beoordeling van wat het instrument zou doen aan de uitvoering. Vanuit een NRC-editie waarin op aansluitende pagina's Mensvoort en Heijne over AI verschenen, een diagnose van de pagina die ertussen ontbrak: hoe de gedissocieerde organisatie AI absorbeert.

Lezen→
Mei 2026 NL EN
Mei 2026 essay

De diplomademocratie van het apparaat

Hoe een sociologische scheidslijn binnen de uitvoering de gedissocieerde organisatie verzwaart

Het MT van het sociaal domein zat met zeven hoogopgeleiden aan tafel. Beneden in de organisatie werkten driehonderd professionals met overwegend mbo en hbo. De afstand tussen de twee tafels was niet alleen hiërarchisch — zij was ook sociologisch. Een diagnose van de tweede diplomademocratie binnen het Nederlandse uitvoeringsapparaat, voortbouwend op Bovens en Wille en op de afgesloten Statecraft-reeks Gedissocieerde Organisaties.

Lezen→
Mei 2026 NL EN
April 2026 essay

Statecraft in het Interregnum

Drie lagen van erosie en het ambacht van publiek bestuur in een tijd zonder groot verhaal

Het Nederlands publieke bestuur opereert in een interregnum. Het naoorlogse verhaal van institutioneel optimisme is uitgeput, een vervangend groot verhaal is afwezig, en de pogingen om die leegte met technologisch nationalisme te vullen werken op een register dat voor het polderbestuur weerloos terrein is. Een drielagige diagnose — fysiologisch, sociaal, institutioneel — en het ambacht dat statecraft in deze condities praktisch kan betekenen.

Lezen→
April 2026 NL EN
April 2026 essay

De architecten van de digitale uitsluiting

Waarom het werk van Arjan Widlak en de Kafkabrigade tot de scherpste analyse behoort van wat het Nederlands bestuur in zijn uitvoering verkeerd doet

Een vrouw uit Amersfoort wordt slachtoffer van auto-diefstal en wordt vervolgens tien jaar achtervolgd door belastingaanslagen voor een voertuig dat zij niet bezit. Geen ambtenaar gaat te kwader trouw, geen organisatie schendt haar bevoegdheid, en toch produceert het geheel een uitkomst die niemand bedacht en die niemand kan terugdraaien. De Kafkabrigade diagnostiseert wat in beleidsstukken vrijwel nooit wordt benoemd: dat de uitvoering al jaren niet meer wordt gevormd door wie er werkt, maar door hoe registers met elkaar zijn verknoopt.

Lezen→
April 2026 NL EN
April 2026 analyse

De staat die je niet kunt tekenen

Wat een Britse visualisatie ons over Nederland leert

Een Britse ontwikkelaar zette de hele Whitehall-machine in één scherm. Een Nederlands equivalent zou onleesbaar zijn — niet door technische beperkingen maar door wat het zou tonen: 438 gemeenschappelijke regelingen, drieduizend hub-and-spoke-verbindingen, een staat die zichzelf niet meer kan tekenen.

Lezen→
April 2026 NL EN
31 maart 2026 analyse

Wanneer de overheid gaat voelen: Rousseau, Weber en het falen van de jeugdzorg

De jeugdzorg faalt niet omdat er te weinig empathie is — Rousseau redt Lex niet zonder Weber

Op 26 maart 2026 documenteerde Zembla in "Kinderen die niemand wil" hoe minstens 400 jongeren de afgelopen drie jaar terechtkwamen in alleenplaatsingen op vakantieparken. De reflex na zulke uitzendingen is voorspelbaar: meer geld, meer plekken, meer empathie. Die reflex is begrijpelijk, en onderdeel van het probleem.

Lezen→
31 maart 2026 NL EN